Linux Sunucuda RAM ve CPU Kullanımı Nasıl İzlenir?
Linux sunucularda RAM ve CPU kullanımı, sistem performansını doğrudan etkileyen önemli kaynak göstergeleridir. Sunucuda çalışan web siteleri, veritabanları, uygulamalar ve arka plan servisleri işlemci ve bellek kaynaklarını kullanır.
RAM veya CPU kullanımının sürekli yüksek olması; web sitelerinin yavaşlamasına, uygulamaların geç yanıt vermesine ve bazı servislerin düzgün çalışmamasına neden olabilir. Linux işletim sistemlerinde bu kaynakları izlemek için top, htop, free, vmstat, mpstat ve ps gibi araçlar kullanılabilir.
Linux Sunucuda RAM Nedir?
RAM (Random Access Memory), işletim sistemi ve çalışan uygulamaların geçici olarak kullandığı bellektir.
Linux sunucularda RAM; web sunucuları, veritabanları, PHP işlemleri, önbellekler ve sistem servisleri tarafından kullanılır.
RAM'in temel kullanım alanları şunlardır:
-
İşletim sistemi işlemlerini çalıştırmak.
-
Apache ve Nginx servislerinin bellek ihtiyaçlarını karşılamak.
-
MySQL ve MariaDB veritabanlarının çalışmasını sağlamak.
-
PHP uygulamalarının bellek kullanımını karşılamak.
-
Dosya sistemi önbelleğini tutmak.
-
Arka plan servislerini çalıştırmak.
-
Uygulama verilerini geçici olarak saklamak.
Linux, kullanılmayan belleğin bir bölümünü dosya sistemi önbelleği için değerlendirebilir. Bu nedenle yüksek RAM kullanımı her zaman bellek yetersizliği anlamına gelmez.
Linux Sunucuda CPU Nedir?
CPU (Central Processing Unit), sunucuda çalışan komutları ve işlemleri yürüten işlemci birimidir.
CPU kullanımı, işlemcinin belirli bir zaman aralığında ne kadar meşgul olduğunu gösterir.
Linux sunucularda CPU kaynaklarını kullanan işlemler arasında:
-
Web sunucusu işlemleri.
-
PHP uygulamaları.
-
MySQL ve MariaDB sorguları.
-
Dosya sıkıştırma işlemleri.
-
Yedekleme işlemleri.
-
Zamanlanmış görevler.
-
Sistem servisleri.
-
Arka plan uygulamaları.
bulunur.
CPU kullanımının kısa süreli yükselmesi normal olabilir. Ancak uzun süreli yüksek kullanım, sistemin işlemci kapasitesinin yetersiz kaldığını veya bir uygulamanın fazla kaynak tükettiğini gösterebilir.
Linux Sunucuda RAM ve CPU Kullanımı Neden İzlenmelidir?
Sunucu kaynaklarının düzenli izlenmesi, performans sorunlarının erken tespit edilmesine yardımcı olur.
RAM ve CPU kullanımını takip etmenin başlıca nedenleri:
-
Sunucu performansını değerlendirmek.
-
Aşırı kaynak tüketen işlemleri belirlemek.
-
Web sitesi yavaşlamalarının nedenlerini araştırmak.
-
Bellek yetersizliği sorunlarını tespit etmek.
-
İşlemci kullanımındaki ani artışları incelemek.
-
Veritabanı performansını değerlendirmek.
-
Sunucu kapasitesini planlamak.
-
Uygulama hatalarını araştırmak.
-
Sistem kaynaklarını daha verimli kullanmak.
-
Olası hizmet kesintilerini önlemeye yardımcı olmak.
Linux Sunucuda free Komutu Nedir?
free, Linux sistemlerinde fiziksel RAM ve swap belleği kullanımını görüntülemek için kullanılan komuttur.
RAM kullanımını kontrol etmek için:
free
Daha okunabilir bir çıktı almak için:
free -h
Örnek çıktı:
total used free shared buff/cache available
Mem: 7.7Gi 2.8Gi 1.1Gi 210Mi 3.8Gi 4.4Gi
Swap: 2.0Gi 120Mi 1.9Gi
Bu örnekte:
|
Alan |
Açıklama |
|---|---|
|
|
Toplam RAM miktarı |
|
|
Kullanılan bellek |
|
|
Tamamen boş bellek |
|
|
Paylaşılan bellek kullanımı |
|
|
Tampon ve önbellek kullanımı |
|
|
Yeni uygulamalar için kullanılabilir olduğu tahmin edilen bellek |
Linux sistemlerinde özellikle available değeri, bellek durumunu değerlendirirken önemlidir.
Linux Sunucuda RAM Kullanımı Nasıl Kontrol Edilir?
Sunucunun RAM durumunu görüntülemek için:
free -h
komutu kullanılabilir.
Bellek kullanımını iki saniyede bir güncellemek için:
free -h -s 2
Bu komut RAM ve swap kullanımını belirlenen aralıklarla görüntüler.
Toplam bellek miktarını öğrenmek için:
grep MemTotal /proc/meminfo
Kullanılabilir bellek miktarını öğrenmek için:
grep MemAvailable /proc/meminfo
komutları kullanılabilir.
Linux Sunucuda top Komutu Nedir?
top, Linux sistemlerinde çalışan işlemleri ve sistem kaynaklarının kullanımını gerçek zamanlı olarak görüntüleyen bir araçtır.
Komutu çalıştırmak için:
top
top ekranında CPU kullanımı, bellek kullanımı, çalışan işlem sayısı ve sistem yükü gibi bilgiler görüntülenir.
top ekranında bulunan temel alanlar:
|
Alan |
Açıklama |
|---|---|
|
PID |
İşlem kimliği |
|
USER |
İşlemi çalıştıran kullanıcı |
|
PR |
İşlem önceliği |
|
NI |
Nice değeri |
|
VIRT |
Sanal bellek boyutu |
|
RES |
Yerleşik fiziksel bellek kullanımı |
|
%CPU |
İşlemin CPU kullanımı |
|
%MEM |
İşlemin fiziksel bellek kullanım oranı |
|
TIME+ |
İşlemin kullandığı toplam CPU süresi |
|
COMMAND |
Çalıştırılan komut |
top ekranından çıkmak için q tuşuna basılabilir.
top Komutunda CPU Kullanımı Nasıl Yorumlanır?
top çıktısında CPU kullanımı farklı kategorilerde gösterilir.
Yaygın alanlar:
-
us: Kullanıcı alanındaki işlemlerin CPU kullanımı. -
sy: Çekirdek işlemlerinin CPU kullanımı. -
ni: Nice önceliği değiştirilmiş kullanıcı işlemleri. -
id: CPU'nun boşta kaldığı süre. -
wa: Giriş/çıkış işlemleri nedeniyle bekleme süresi. -
hi: Donanım kesmelerinin işlenmesi. -
si: Yazılım kesmelerinin işlenmesi. -
st: Sanallaştırma ortamında başka işler nedeniyle kullanılamayan CPU zamanı.
Özellikle id, wa ve st değerleri performans sorunlarını incelerken yardımcı olabilir.
Linux Sunucuda htop Nedir?
htop, Linux sistemlerinde CPU, RAM ve çalışan işlemleri etkileşimli olarak görüntülemeyi sağlayan bir sistem izleme aracıdır.
top komutuna göre daha görsel bir terminal arayüzü sunar.
htop üzerinden:
-
CPU çekirdeklerinin kullanım oranları görüntülenebilir.
-
RAM kullanımı takip edilebilir.
-
Swap kullanımı incelenebilir.
-
Çalışan işlemler listelenebilir.
-
İşlemler CPU kullanımına göre sıralanabilir.
-
İşlemler bellek kullanımına göre sıralanabilir.
-
Uygun yetkilerle işlemlere sinyal gönderilebilir.
Ubuntu ve Debian Sunucuda htop Nasıl Kurulur?
Ubuntu ve Debian sistemlerinde htop kurulumu için:
sudo apt update
Ardından:
sudo apt install htop
Kurulum tamamlandıktan sonra:
htop
komutu çalıştırılır.
AlmaLinux ve Rocky Linux Sunucuda htop Nasıl Kurulur?
AlmaLinux ve Rocky Linux sistemlerinde htop, uygun paket depolarından kurulabilir.
sudo dnf install htop
Paket bulunamıyorsa sistem sürümüne uygun ek paket depolarının etkinleştirilmesi gerekebilir.
Kurulumdan sonra:
htop
komutuyla sistem kaynakları görüntülenebilir.
Linux Sunucuda En Çok CPU Kullanan İşlemler Nasıl Bulunur?
Sunucuda işlemci kaynaklarını en fazla kullanan işlemleri görüntülemek için ps komutu kullanılabilir.
ps aux --sort=-%cpu | head -n 11
Bu komut, başlık satırıyla birlikte CPU kullanımına göre sıralanmış ilk 10 işlemi görüntüler.
Alternatif olarak:
top -o %CPU
komutu kullanılabilir.
Bu yöntemlerle işlemciyi yoğun kullanan PHP, MySQL veya diğer uygulama işlemleri belirlenebilir.
Linux Sunucuda En Çok RAM Kullanan İşlemler Nasıl Bulunur?
En fazla bellek kullanan işlemleri listelemek için:
ps aux --sort=-%mem | head -n 11
komutu kullanılabilir.
Bu komut, işlemleri fiziksel bellek kullanım yüzdelerine göre sıralar.
Alternatif olarak:
top -o %MEM
komutuyla işlemler bellek kullanımına göre görüntülenebilir.
Bir işlemin fazla bellek kullanması tek başına hata olduğu anlamına gelmez. Uygulamanın görevi ve sunucunun toplam bellek kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir.
Linux Sunucuda vmstat Komutu Nedir?
vmstat, sistemin bellek, işlemci, süreç ve giriş/çıkış faaliyetleri hakkında istatistikler sunan bir araçtır.
Komutu çalıştırmak için:
vmstat
İki saniyede bir güncellenen verileri görüntülemek için:
vmstat 2
Beş örnek almak için:
vmstat 2 5
vmstat çıktısında bellek kullanımı, swap hareketleri ve CPU faaliyetleri incelenebilir.
Özellikle si ve so alanları swap giriş ve çıkışlarını gösterir. Sürekli yüksek swap hareketi bellek baskısının göstergesi olabilir.
Linux Sunucuda mpstat Komutu Nedir?
mpstat, CPU kullanımını işlemci ve çekirdek düzeyinde incelemek için kullanılan bir araçtır.
Genellikle sysstat paketiyle birlikte sunulur.
Ubuntu ve Debian sistemlerinde:
sudo apt install sysstat
AlmaLinux ve Rocky Linux sistemlerinde:
sudo dnf install sysstat
Kurulumdan sonra tüm işlemcilerin kullanımını görüntülemek için:
mpstat -P ALL 2
Bu komut, her iki saniyede bir işlemci kullanım istatistiklerini görüntüler.
Belirli sayıda örnek almak için:
mpstat -P ALL 2 5
komutu kullanılabilir.
Linux Sunucuda CPU Çekirdek Sayısı Nasıl Öğrenilir?
Sunucuda kullanılabilir mantıksal işlemci sayısını öğrenmek için:
nproc
komutu kullanılabilir.
İşlemci hakkında ayrıntılı bilgi almak için:
lscpu
Bu komutla işlemci mimarisi, mantıksal CPU sayısı, çekirdek bilgileri ve diğer işlemci özellikleri görüntülenebilir.
Sanal sunucularda görüntülenen işlemci bilgileri, sanallaştırma altyapısına bağlı olabilir.
Linux Sunucuda Load Average Nedir?
Load Average, Linux sistemlerinde belirli zaman aralıklarında çalışmaya hazır veya kesintisiz uyku durumunda bulunan görevlerin ortalama sayısını gösteren sistem yükü ölçümüdür.
Sistem yükünü görüntülemek için:
uptime
komutu kullanılabilir.
Örnek çıktı:
load average: 0.75, 1.20, 1.45
Bu değerler sırasıyla son 1, 5 ve 15 dakikalık sistem yükü ortalamalarını ifade eder.
Load Average doğrudan CPU kullanım yüzdesi değildir.
Örneğin dört mantıksal CPU'ya sahip bir sunucuda yük ortalamasının 4 olması, tek başına işlemcilerin tamamen dolu olduğunu kesin olarak göstermez. Giriş/çıkış beklemeleri de sistem yükünü etkileyebilir.
Linux Sunucuda Swap Nedir?
Swap, fiziksel RAM dışında bellek sayfalarının tutulabildiği disk tabanlı bellek alanıdır.
Linux sistemlerinde swap, bellek yönetiminin bir parçası olarak kullanılabilir.
Swap kullanımını kontrol etmek için:
free -h
Aktif swap alanlarını görüntülemek için:
swapon --show
Bellek ve swap bilgilerini incelemek için:
cat /proc/meminfo
komutu kullanılabilir.
Swap kullanılması her zaman RAM yetersizliği anlamına gelmez. Ancak yoğun swap giriş/çıkış işlemleri uygulama performansını olumsuz etkileyebilir.
Linux Sunucuda OOM Killer Nedir?
OOM Killer (Out of Memory Killer), Linux çekirdeğinin ciddi bellek yetersizliği durumlarında bazı işlemleri sonlandırarak sistemin çalışmasını sürdürmeye çalışmasını sağlayan mekanizmadır.
OOM olaylarını araştırmak için:
sudo journalctl -k | grep -i 'out of memory'
Alternatif olarak:
sudo dmesg | grep -i 'killed process'
komutları kullanılabilir.
Bir uygulamanın OOM nedeniyle sonlandırılması durumunda bellek tüketimi, uygulama yapılandırması ve sunucu kapasitesi incelenmelidir.
Linux Sunucuda Apache RAM ve CPU Kullanımı Nasıl Kontrol Edilir?
Apache web sunucusunun kaynak kullanımını incelemek için çalışan işlemler listelenebilir.
Ubuntu ve Debian sistemlerinde:
ps aux | grep '[a]pache2'
AlmaLinux ve Rocky Linux sistemlerinde:
ps aux | grep '[h]ttpd'
komutları kullanılabilir.
Apache işlemlerinin CPU ve bellek kullanımını sıralamak için:
ps -C apache2 -o pid,%cpu,%mem,rss,cmd --sort=-rss
komutu kullanılabilir.
Bu örnek Ubuntu ve Debian sistemlerindeki yaygın apache2 işlem adına göre hazırlanmıştır.
Linux Sunucuda Nginx RAM ve CPU Kullanımı Nasıl Kontrol Edilir?
Nginx işlemlerini görüntülemek için:
ps aux | grep '[n]ginx'
CPU ve bellek kullanımını incelemek için:
ps -C nginx -o pid,%cpu,%mem,rss,cmd --sort=-rss
komutu kullanılabilir.
Nginx, worker process yapısıyla çalışır. Bu nedenle birden fazla Nginx işleminin görüntülenmesi normaldir.
Linux Sunucuda MySQL ve MariaDB Kaynak Kullanımı Nasıl Kontrol Edilir?
MySQL ve MariaDB servisleri sunucuda önemli miktarda RAM ve CPU kullanabilir.
İşlemleri görüntülemek için:
ps aux | grep '[m]ysqld'
MariaDB kullanılan sistemlerde işlem adı mariadbd olabilir.
ps aux | grep '[m]ariadbd'
İlgili servislerin durumunu kontrol etmek için:
sudo systemctl status mariadb
veya:
sudo systemctl status mysql
komutları kullanılabilir.
Veritabanının yüksek CPU kullanması durumunda yavaş sorgular, indeksler, bağlantı sayıları ve veritabanı yapılandırması incelenmelidir.
Linux Sunucuda PHP-FPM Kaynak Kullanımı Nasıl İzlenir?
PHP-FPM, PHP uygulamalarının FastCGI Process Manager üzerinden çalıştırılmasını sağlayan bir yapıdır.
PHP-FPM işlemlerini görüntülemek için:
ps aux | grep '[p]hp-fpm'
CPU ve RAM kullanımını incelemek için:
ps -eo pid,comm,%cpu,%mem,rss --sort=-rss | grep php-fpm
komutu kullanılabilir.
PHP-FPM kaynak kullanımını etkileyen başlıca ayarlar arasında:
-
pm.max_children -
pm.start_servers -
pm.min_spare_servers -
pm.max_spare_servers -
pm.max_requests
bulunur.
Bu ayarlar kullanılan PHP-FPM süreç yönetimi yöntemine göre değerlendirilmelidir.
Linux Sunucuda RAM Kullanımı Yüksekse Ne Yapılmalıdır?
RAM kullanımının yüksek olduğu durumlarda öncelikle belleği kullanan işlemler belirlenmelidir.
İlk kontrol:
free -h
Ardından:
ps aux --sort=-%mem | head -n 11
komutuyla en fazla bellek kullanan işlemler incelenebilir.
Bellek sorununun kaynağına göre:
-
Gereksiz çalışan servisler belirlenir.
-
Uygulama bellek tüketimi incelenir.
-
MySQL ve MariaDB yapılandırması kontrol edilir.
-
PHP-FPM süreç limitleri değerlendirilir.
-
Swap kullanımı incelenir.
-
OOM kayıtları kontrol edilir.
-
Olası bellek sızıntıları araştırılır.
-
Gerekirse RAM kapasitesinin artırılması planlanır.
Linux dosya sistemi önbelleğinin RAM kullanması normal olduğundan, yalnızca used değerine bakılarak bellek yetersizliği kararı verilmemelidir.
Linux Sunucuda CPU Kullanımı Yüksekse Ne Yapılmalıdır?
CPU kullanımının sürekli yüksek olması durumunda işlemciyi kullanan uygulamalar belirlenmelidir.
İlk kontrol:
top
Ardından:
ps aux --sort=-%cpu | head -n 11
komutu kullanılabilir.
Sorunun kaynağına göre:
-
Yüksek CPU kullanan işlemler belirlenir.
-
Web sunucusu erişim kayıtları incelenir.
-
PHP uygulamalarının işlem yükü kontrol edilir.
-
Veritabanı sorguları değerlendirilir.
-
Zamanlanmış görevler incelenir.
-
Giriş/çıkış beklemeleri kontrol edilir.
-
Sanal sunucularda CPU steal süresi incelenir.
-
Gerekirse işlemci kapasitesi artırılır.
Bir işlemi doğrudan sonlandırmadan önce görevi ve sistem üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.
Linux Sunucuda RAM ve CPU Kullanımı Otomatik Nasıl Kaydedilir?
Linux sunucularda kaynak kullanımı Cron Job aracılığıyla düzenli olarak kaydedilebilir.
Örneğin her beş dakikada bir RAM durumunu kaydetmek için:
*/5 * * * * /usr/bin/free -h >> /home/kullanici/ram-kullanim.log
CPU ve işlem bilgilerini kaydetmek için:
*/5 * * * * /usr/bin/top -b -n 1 >> /home/kullanici/cpu-kullanim.log
Bu görevler belirlenen aralıklarla kaynak kullanım bilgilerini dosyalara ekler.
Günlük dosyalarının zamanla büyüyebileceği unutulmamalı ve uygun saklama politikaları uygulanmalıdır.
Linux Sunucuda RAM ve CPU İzleme Araçları Nelerdir?
Linux sunucularda kaynak kullanımını izlemek için farklı araçlar kullanılabilir.
|
Araç |
Kullanım Amacı |
|---|---|
|
|
Gerçek zamanlı işlem ve kaynak izleme |
|
|
Etkileşimli CPU ve RAM izleme |
|
|
RAM ve swap kullanımını görüntüleme |
|
|
Bellek, CPU ve sistem faaliyetlerini izleme |
|
|
İşlemci çekirdeklerini izleme |
|
|
Çalışan işlemleri listeleme |
|
|
Sistem yükünü görüntüleme |
|
|
İşlemci özelliklerini görüntüleme |
|
|
Geçmiş sistem performans istatistiklerini inceleme |
|
|
İşlem bazında kaynak kullanımını izleme |
Daha kapsamlı izleme ihtiyaçlarında Prometheus, Grafana, Zabbix ve Netdata gibi sistemler de kullanılabilir.
Linux Sunucuda RAM ve CPU Yönetimi İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler
Sunucu kaynaklarının sağlıklı şekilde yönetilmesi için aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir:
-
CPU ve RAM kullanım değerleri düzenli olarak takip edilmelidir.
-
Ani kaynak artışları ile sürekli yüksek kullanım birbirinden ayrılmalıdır.
-
En fazla kaynak tüketen işlemler incelenmelidir.
-
Uygulama ve veritabanı yapılandırmaları kontrol edilmelidir.
-
Swap kullanımı ve bellek baskısı takip edilmelidir.
-
OOM kayıtları düzenli olarak incelenmelidir.
-
Sistem yükü işlemci sayısıyla birlikte değerlendirilmelidir.
-
Kaynak kullanımına yönelik uyarılar oluşturulmalıdır.
-
Gereksiz servisler belirlenmeli ve uygun şekilde yönetilmelidir.
-
Sunucu kapasitesi uygulamaların ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.
Sonuç
Linux sunucularda RAM ve CPU kullanımının izlenmesi, performans sorunlarının belirlenmesi ve sistem kaynaklarının doğru yönetilmesi açısından önemlidir.
free komutu RAM ve swap kullanımını görüntülerken top ve htop araçları çalışan işlemleri ve kaynak tüketimlerini gerçek zamanlı olarak gösterir.
vmstat, mpstat, ps ve uptime komutları ise sistem performansının farklı yönlerini incelemek için kullanılabilir.
RAM veya CPU kullanımının yüksek olması durumunda yalnızca kullanım yüzdesine bakmak yerine uygulamaların davranışları, sistem yükü, bellek baskısı ve işlemci bekleme süreleri birlikte değerlendirilmelidir.







