BIOS Nedir? BIOS Güncellemesi Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber
Bilgisayarın açılış sürecinde görev alan en önemli yazılım bileşenlerinden biri BIOS'tur. Bilgisayarın donanımlarını başlatmak, temel sistem ayarlarını yönetmek ve işletim sisteminin yüklenmesini sağlamak için BIOS veya modern sistemlerde UEFI adı verilen aygıt yazılımı kullanılır.
Anakart üreticileri zaman zaman yeni BIOS sürümleri yayımlar. Bu güncellemeler donanım uyumluluğunu artırabilir, belirli hataları giderebilir ve güvenlik iyileştirmeleri sağlayabilir.
Ancak BIOS güncellemesi, normal bir program güncellemesinden farklıdır. Yanlış dosyanın kullanılması veya güncelleme sırasında işlemin kesilmesi bilgisayarın açılmamasına neden olabilir.
Bu rehberde BIOS'un ne olduğu, ne işe yaradığı, BIOS sürümünün nasıl öğrenileceği ve güncelleme sırasında dikkat edilmesi gerekenler açıklanmaktadır.
BIOS Nedir?
BIOS, İngilizce Basic Input/Output System ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede Temel Giriş/Çıkış Sistemi olarak adlandırılır.
BIOS, bilgisayarın anakartında bulunan kalıcı bellek üzerinde saklanan aygıt yazılımıdır.
Bilgisayar açıldığında işlemci, RAM ve diğer temel donanımların başlatılması, sistemin açılış için hazırlanması ve işletim sisteminin yüklenme sürecine geçilmesi gibi görevleri üstlenir.
Günümüzde yeni bilgisayarların büyük bölümünde geleneksel BIOS yerine UEFI kullanılmaktadır. Buna rağmen günlük kullanımda UEFI ayarları da sıklıkla BIOS olarak adlandırılır.
BIOS Ne İşe Yarar?
BIOS veya UEFI'nin başlıca görevleri şunlardır:
-
Bilgisayar açıldığında temel donanımları başlatmak.
-
Açılış sırasında gerekli donanım kontrollerini gerçekleştirmek.
-
İşletim sisteminin başlatılmasına yardımcı olmak.
-
Önyükleme sırasını yönetmek.
-
İşlemci, RAM ve bazı donanım ayarlarının yapılandırılmasını sağlamak.
-
Fan kontrolü ve donanım izleme seçeneklerini sunmak.
-
Secure Boot ve TPM gibi desteklenen güvenlik özelliklerini yönetmek.
Bu işlevlerin tamamı her anakartta aynı seçeneklerle sunulmayabilir.
BIOS ile UEFI Arasındaki Farklar
UEFI, geleneksel BIOS'un yerini alan daha modern bir aygıt yazılımı mimarisidir.
|
Özellik |
Geleneksel BIOS |
UEFI |
|---|---|---|
|
Arayüz |
Genellikle metin tabanlı |
Grafik arayüz sunabilir |
|
Önyükleme |
Geleneksel BIOS yöntemi |
UEFI önyükleme yöntemi |
|
Disk bölümleme |
Genellikle MBR ile kullanılır |
GPT ile yaygın olarak kullanılır |
|
Secure Boot |
Yerleşik standart özellik değildir |
Desteklenebilir |
|
Fare desteği |
Genellikle sınırlı |
Birçok modelde bulunur |
|
Modern donanım desteği |
Daha sınırlı mimari |
Modern sistemlere uygun |
UEFI'nin sunduğu özellikler anakart üreticisine ve aygıt yazılımı sürümüne göre değişebilir.
BIOS Güncellemesi Nedir?
BIOS güncellemesi, anakart üzerindeki mevcut aygıt yazılımının üretici tarafından yayımlanan başka bir sürümle değiştirilmesidir.
Bu işlem genellikle BIOS Flash veya Firmware Update olarak adlandırılır.
Yeni BIOS sürümleri şu amaçlarla yayımlanabilir:
-
Yeni işlemciler için destek eklemek.
-
RAM uyumluluğunu iyileştirmek.
-
Sistem kararlılığıyla ilgili hataları gidermek.
-
Güvenlik açıklarını düzeltmek.
-
Donanım başlatma sorunlarını çözmek.
-
Belirli aygıtlarla uyumluluğu geliştirmek.
Her BIOS güncellemesi performans artışı sağlamaz. Güncellemenin içeriği, üreticinin yayımladığı sürüm notlarından öğrenilmelidir.
BIOS Güncellemesi Gerekli mi?
Bilgisayar sorunsuz çalışıyorsa yalnızca yeni bir BIOS sürümü yayımlandığı için güncelleme yapılması her zaman gerekli değildir.
Bununla birlikte kullanılan sistemi etkileyen önemli bir güvenlik düzeltmesi, donanım uyumluluğu sorunu veya üreticinin özellikle önerdiği bir güncelleme varsa BIOS güncellemesi gerekebilir.
Özellikle yeni bir işlemci takılmadan önce mevcut BIOS sürümünün o işlemciyi destekleyip desteklemediği kontrol edilmelidir.
Mevcut BIOS Sürümü Nasıl Öğrenilir?
Windows 10 ve Windows 11'de BIOS sürümünü öğrenmek için Sistem Bilgisi aracı kullanılabilir.
-
Windows + Rtuşlarına basın. -
Açılan pencereye
msinfo32yazın. -
Enter tuşuna basın.
-
Sistem Özeti bölümünü açın.
-
BIOS Sürümü/Tarihi satırını bulun.
Bu bölümde BIOS üreticisi, sürüm bilgisi ve tarih görüntülenebilir.
Alternatif olarak PowerShell üzerinden aşağıdaki komut kullanılabilir:
Get-CimInstance Win32_BIOS | Select-Object Manufacturer, SMBIOSBIOSVersion, ReleaseDate
Bu komut, sistemin bildirdiği BIOS üreticisi, sürüm numarası ve yayımlanma tarihi bilgilerini görüntüler.
BIOS Güncellemesinden Önce Yapılması Gerekenler
BIOS güncellemesine başlamadan önce bazı hazırlıkların tamamlanması gerekir.
-
Anakartın tam modelini ve varsa donanım revizyonunu öğrenin.
-
Mevcut BIOS sürümünü kontrol edin.
-
Güncellemenin sürüm notlarını inceleyin.
-
BIOS dosyasının tam olarak cihazınıza uygun olduğunu doğrulayın.
-
Önemli dosyalarınızı yedekleyin.
-
BitLocker veya cihaz şifrelemesi kullanılıyorsa kurtarma anahtarını güvenli şekilde erişilebilir tutun.
-
Bilgisayarın güvenilir bir güç kaynağına bağlı olduğundan emin olun.
-
Mevcut BIOS ayarlarınızı kaydedin veya not alın.
Özellikle hazır masaüstü bilgisayarlarda ve dizüstü bilgisayarlarda, anakart üzerinde yazan model yerine bilgisayar üreticisinin cihaz modeline özel BIOS paketinin kullanılması gerekebilir.
BIOS Güncellemesi Nasıl Yapılır? USB ile Adım Adım
BIOS güncelleme yöntemleri anakart üreticisine göre değişir. Masaüstü anakartlarda yaygın yöntemlerden biri, USB bellek ve anakartın kendi güncelleme aracını kullanmaktır.
1. Anakart Modelini Öğrenin
Windows'ta msinfo32 aracını açarak Temel Kart Üreticisi ve Temel Kart Ürünü bilgilerini kontrol edin.
Anakartın tam model adını ve varsa revizyon numarasını doğrulayın.
2. Uygun BIOS Dosyasını İndirin
Anakart üreticisinin resmî destek sayfasında ilgili modeli bulun.
BIOS bölümünden ihtiyacınız olan sürümü seçin ve sürüm notlarını okuyun.
Bazı anakartlarda yeni sürüme geçmeden önce belirli bir ara BIOS sürümünün yüklenmesi gerekebilir. Bu nedenle üreticinin güncelleme sırasına ilişkin uyarıları dikkate alın.
3. USB Belleği Hazırlayın
Birçok anakartın BIOS güncelleme aracı FAT32 biçiminde hazırlanmış USB bellek kullanır.
USB bellekte önemli dosyalar varsa önce yedekleyin. Biçimlendirme işlemi USB bellekteki verileri siler.
İndirilen BIOS arşivini çıkartın ve üreticinin belirttiği dosyaları USB belleğe kopyalayın.
Bazı modellerde BIOS dosyasının yeniden adlandırılması gerekebilir. Bu işlem yalnızca üreticinin verdiği dosya adı ve talimatlara göre yapılmalıdır.
4. BIOS/UEFI Ekranına Girin
Bilgisayarı yeniden başlatın.
Açılış sırasında anakartın desteklediği BIOS giriş tuşuna basın. Masaüstü anakartlarda Delete ve F2 sık kullanılan tuşlardır.
BIOS ekranına girdikten sonra güncelleme aracını bulun.
Yaygın güncelleme aracı isimleri:
|
Anakart üreticisi |
Güncelleme aracı |
|---|---|
|
ASUS |
EZ Flash |
|
MSI |
M-FLASH |
|
Gigabyte |
Q-Flash |
|
ASRock |
Instant Flash |
Araç adları ve menü konumları modele göre değişebilir.
5. BIOS Dosyasını Seçin ve Güncellemeyi Başlatın
BIOS güncelleme aracını açın ve USB bellekte bulunan uygun BIOS dosyasını seçin.
Ekranda görüntülenen anakart modeli ve BIOS sürümü bilgilerini doğrulayın.
Bilgiler doğruysa güncellemeyi üreticinin talimatlarına göre başlatın.
Güncelleme sırasında bilgisayarı kapatmayın, güç kablosunu çıkarmayın ve USB belleği sökmeyin.
Güncelleme sırasında ekranın geçici olarak kapanması veya bilgisayarın birkaç kez yeniden başlatılması bazı sistemlerde normal olabilir.
İşlemin tamamlandığı açıkça belirtilene kadar bekleyin.
6. Güncelleme Sonrasında BIOS Sürümünü Kontrol Edin
Güncelleme tamamlandıktan sonra bilgisayarın yeniden başlamasını bekleyin.
BIOS ekranına tekrar girerek sürüm numarasını kontrol edin.
Güncelleme sonrasında bazı BIOS ayarları varsayılan değerlere dönebilir.
RAM profili, fan ayarları ve önyükleme sırası gibi daha önce değiştirilmiş seçeneklerin yeniden yapılandırılması gerekebilir.
BIOS Flashback Nedir?
BIOS Flashback, desteklenen anakartlarda özel bir USB bağlantısı ve düğme aracılığıyla BIOS güncellemesi yapılmasını sağlayan özelliktir.
Bazı modellerde bu işlem, işlemci veya RAM takılı olmadan gerçekleştirilebilir.
Bu özellik özellikle yeni bir işlemcinin mevcut BIOS sürümü tarafından desteklenmediği durumlarda yararlı olabilir.
Ancak bütün anakartlarda BIOS Flashback bulunmaz.
Dosya adı, kullanılacak USB portu, güç bağlantıları ve düğmeye basma süresi modele göre değiştiğinden üreticinin ilgili anakarta özel talimatları uygulanmalıdır.
BIOS Güncellemesi Ne Kadar Sürer?
BIOS güncellemesinin süresi anakart modeline, dosya boyutuna ve güncelleme yöntemine bağlıdır.
İşlem bazı sistemlerde birkaç dakika içerisinde tamamlanabilirken bazı modellerde daha uzun sürebilir.
İlerleme göstergesi bir süre değişmiyor diye bilgisayarı hemen kapatmak doğru değildir.
Üreticinin belirttiği bekleme süresi aşılmışsa veya hata göstergesi varsa modele özel kurtarma talimatları incelenmelidir.
BIOS Güncellemesi Başarısız Olursa Ne Olur?
BIOS güncellemesinin başarısız olması, bilgisayarın normal şekilde açılmasını engelleyebilir.
Bazı anakartlarda çift BIOS, BIOS Flashback veya özel kurtarma mekanizmaları bulunur.
Bu özellikler, belirli güncelleme hatalarında aygıt yazılımının yeniden yüklenmesine yardımcı olabilir.
Ancak her anakartta kurtarma özelliği bulunmadığından bazı durumlarda teknik servis müdahalesi gerekebilir.
BIOS Güncellemesi FPS Artırır mı?
BIOS güncellemesi doğrudan oyun performansını artırmak amacıyla yapılan bir işlem değildir.
Bununla birlikte belirli BIOS sürümleri işlemci davranışını, bellek uyumluluğunu veya performansı etkileyen hataları düzeltebilir.
Bu gibi durumlarda bazı uygulamalarda performans değişiklikleri görülebilir.
Ancak her BIOS güncellemesinin FPS artıracağı söylenemez.
BIOS Güncellemesi Dosyaları Siler mi?
Normal bir BIOS güncellemesi, SSD veya HDD üzerindeki kişisel dosyaları doğrudan silmek amacıyla yapılmaz.
Bununla birlikte güncelleme sonrasında BIOS ayarlarının değişmesi, işletim sisteminin açılmasını etkileyebilir.
BitLocker veya cihaz şifrelemesi kullanılan bilgisayarlarda kurtarma anahtarı istenebilir. Bu nedenle güncelleme öncesinde kurtarma anahtarının erişilebilir olduğundan emin olunmalı ve gerekiyorsa üretici ile Microsoft'un önerdiği şekilde koruma geçici olarak askıya alınmalıdır.
Önemli dosyaların yedeklenmesi, olası sorunlara karşı alınabilecek temel önlemlerden biridir.
BIOS Güncellemesi Yaparken Kaçınılması Gereken Hatalar
-
Farklı anakart modeline ait BIOS dosyasını kullanmak.
-
Donanım revizyonunu kontrol etmemek.
-
Güncelleme sırasında bilgisayarı kapatmak.
-
Üreticinin talimatlarını okumadan BIOS dosyasını yeniden adlandırmak.
-
Gerekli ara sürümleri atlamak.
-
BitLocker kurtarma anahtarını kontrol etmemek.
-
Güncelleme tamamlanmadan USB belleği çıkarmak.
-
BIOS güncellemesi sırasında kararsız hız aşırtma ayarlarını kullanmak.
Sonuç
BIOS veya modern sistemlerde UEFI, bilgisayarın donanımlarını başlatan ve işletim sisteminin yüklenmesini sağlayan temel aygıt yazılımıdır.
BIOS güncellemeleri donanım uyumluluğunu artırmak, güvenlik sorunlarını gidermek ve sistem kararlılığını iyileştirmek amacıyla yayımlanabilir.
Güncelleme yapılırken anakart modeline uygun dosyanın kullanılması, üreticinin talimatlarının takip edilmesi ve işlemin kesintiye uğratılmaması gerekir.
Bilgisayar sorunsuz çalışıyorsa BIOS güncellemesi her zaman zorunlu değildir. Ancak gerekli bir güvenlik düzeltmesi veya donanım uyumluluğu güncellemesi bulunuyorsa uygun yöntemle yapılması önemlidir.







